Bazen bir komutanı, bazen bir lideri, bazen bir imparatorluğu… ama mutlaka bir şeyi yutar. İran bunun farkında ve bütün gücüyle direniyor.
HÜRMÜZ: SUYOLU DEĞİL, GÜÇ MEZARLIĞI
Bir boğaz düşünün…Haritada ince bir çizgi. Ama tarihte imparatorlukların kırıldığı, komutanların gözden düştüğü, güç dengelerinin yeniden yazıldığı bir yer: Hürmüz Boğaz. Burası sadece deniz değil. Burası bir sınav. Ve bu sınavı geçen çok az, kaybeden çoktur.
Kimleri yuttu.
Bugün üzerine konuştuğumuz şey sadece bir deniz yolu değil. Bu, dünyanın nabzının attığı bir arter. Tıkandığında sadece bir bölge değil, bütün sistem krize giriyor. Tarih bunu defalarca gösterdi. Ama her güç, nedense aynı hatayı yeniden yapma konusunda ısrarcı.
16.yüzyılda Portekiz İmparatorluğu okyanuslara hükmediyordu. Ama mesele açık deniz değil, dar geçitlerdi.
1515’te Afonso de Albuquerque Hürmüz’ü aldığında, sadece bir kaleyi değil, ticaretin kalbini kontrol ettiğini düşündü. Ve belki de en büyük yanılgı buydu: “Kontrol ettiğini sandığın şey, seni de kontrol etmeye başlar.” Çünkü güç, tek bir noktaya yaslanınca kırılganlaşır. 1622’de Safevî Devleti ile İngiliz Doğu Hindistan Şirketi birleşti. Portekiz Hürmüz’den söküldü. Bu bir yenilgi değildi sadece. Bu, bir devrin kapanışıydı…
Osmanlı da aynı sınavdan geçti. Osmanlı İmparatorluğu Hint Okyanusu’na indi ama Hürmüz gibi dar ve kritik bir noktada kalıcı üstünlük kuramadı. Bu mücadelenin içinde büyük isimler vardı.
Ama tarihin acı tarafı şudur: Büyük isimler de büyük hesapların içinde harcanır. Piri Reis…
Sadece bir kaptan değil, bir çağın en önemli deniz akıllarından biriydi.
1552’de Hint Okyanusu’nda Portekiz’e karşı yürütülen seferlerde yer aldı. Hürmüz hattına yönelen bu mücadelede beklenen sonuç alınamadı. Geri çekilme kararı, donanmanın bir kısmının Basra’da bırakılması ve stratejik tartışmalar… Belki askeri bir geri çekilme idi.
Ama siyasette geri çekilmenin karşılığı çoğu zaman yoktur. İstanbul’da bu kararlar başarısızlık olarak görüldü. Ve o başarısızlığın bedeli ağır oldu.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde verilen hükümle Piri Reis idam edildi. Bir savaş kaybedilmemişti belki. Ama bir akıl kaybedilmişti. Hürmüz bu kez bir kaleyi değil… Bir denizcinin kaderini yutmuştu.
19. yüzyılda Britanya İmparatorluğu geldi. Doğrudan işgal etmedi; dengeyi kontrol etti. Çünkü artık mesele toprak değil, akışı yönetmekti. 19. yüzyılda sahne değişti. Amerika Birleşik Devletleri ve İran bu dar hatta karşı karşıya geldi.
1979 İran Devrimi sonrasında Hürmüz artık sadece bir geçiş yolu değil, açık bir gerilim hattı oldu. İran-Irak Savaşı sırasında tankerler vuruldu. Dünya şunu anladı: Bu boğaz, sadece ticareti değil, sinirleri de taşır.
Ve bugün… Dün bu boğazdan baharat geçiyordu. Bugün petrol geçiyor. Ama gerçek değişmedi: Bu hattı kontrol eden sadece ticareti değil, dünyanın ritmini kontrol ediyor. İran için bu bir koz.
Amerika Birleşik Devletleri için bir kırmızı çizgi. Ve dünya için… Bir kırılma noktası.
SON SÖZ: BİR SAVAŞ ÇIKARSA…
Eğer bugün Hürmüz bir bilinmezlikle karşı karşıya kalır ve de kapanırsa:
Petrol akışı durur,
Enerji fiyatları fırlar,
Ekonomiler sarsılır,
Ve kriz bölgesel kalmaz, küresel olur.
Hiçbir ülke “uzaktayım” diyemez. Hiçbir güç “bana dokunmaz” diyemez. Amerika büyük bir kırılma yaşar. Çünkü Hürmüz’ün kuralı nettir: Burada mesele mesafe değil, bağımlılıktır. Ve tarih bize şunu fısıldar: Hürmüz’de kaybeden sadece savaş kaybetmez. Zaman kaybeder. Güç kaybeder. Gelecek kaybeder. Bazen bir komutanı, bazen bir lideri, bazen bir imparatorluğu… ama mutlaka bir şeyi yutar. İran bunun farkında ve bütün gücüyle direniyor.
